Darowizny dokonane za życia nie mogą w sposób pewny pozbawić zachowku: przy obliczaniu zachowku określone darowizny są rachunkowo doliczane do spadku (§§ 781 i nast. ABGB). Decydujący jest obdarowany – darowizny na rzecz osób uprawnionych do zachowku (dzieci, wnuki, małżonek/zarejestrowany partner) podlegają zaliczeniu dożywotnio (§ 783), darowizny na rzecz wszystkich pozostałych tylko do dwóch lat przed śmiercią (§ 782). Zachowek z darowizny jest wyłącznie roszczeniem pieniężnym.
Wiele osób sądzi, że mogą obejść zachowek bliskich krewnych, darując swój majątek jeszcze za życia – na przykład przenosząc mieszkanie na dziecko lub przekazując pieniądze osobom trzecim. Austriackie prawo spadkowe temu zapobiega poprzez zaliczenie darowizn. Zapewnia ono, że określone darowizny przy ustalaniu zachowku zostają rachunkowo z powrotem „doliczone” do spadku. Zachowku zatem co do zasady nie można w sposób pewny pozbawić darowizną.
Ta strona należy do naszej dziedziny prawo spadkowe i celowo poświęcona jest kwestii, które darowizny podlegają zaliczeniu i jak daleko wstecz – oraz co ma przy tym znaczenie zarówno dla osób uprawnionych do zachowku, jak i dla spadkodawcy. Zasady obowiązują w aktualnym brzmieniu od nowelizacji prawa spadkowego z 2015 r. (ErbRÄG 2015), którą stosuje się do zgonów od 1 stycznia 2017 r.
Zaliczenie darowizn – zasada podstawowa (§§ 781 i nast. ABGB)
Zachowek co do zasady oblicza się od wartości spadku. Przy zaliczeniu darowizn wartość ta zostaje powiększona o wartość określonych darowizn. Z tej powiększonej wartości obliczeniowej wynika tak zwany zachowek z darowizny. Zapobiega to celowemu „opróżnieniu” spadku przed śmiercią w celu zmniejszenia roszczeń o zachowek.
Decydujące jest, komu dokonano darowizny. Ustawa ściśle rozróżnia między darowiznami na rzecz osób uprawnionych do zachowku a darowiznami na rzecz wszystkich pozostałych. Ta różnica stanowi sedno tematu – a w wielu poradnikach jest przedstawiana nieściśle.
Darowizny na rzecz osób NIEUPRAWNIONYCH do zachowku: tylko do 2 lat (§ 782 ABGB)
Darowizny na rzecz osób, które nie są uprawnione do zachowku – na przykład przyjaciół, dalszych krewnych, partnerów bez zarejestrowanego związku partnerskiego lub stowarzyszeń pożytku publicznego –, podlegają zaliczeniu tylko wtedy, gdy zostały dokonane do dwóch lat przed śmiercią spadkodawcy (§ 782 ABGB).
Jeżeli darowizna na rzecz takiej osoby jest starsza niż dwa lata, przy obliczaniu zachowku nie jest brana pod uwagę. Istnieje tu zatem wyraźna granica czasowa.
Darowizny na rzecz osób UPRAWNIONYCH do zachowku: dożywotnio (§ 783 ABGB)
Kto zatem w porę przeniesie nieruchomość na jedno dziecko i sądzi, że drugie dziecko po dziesięcioleciach nie może już się na to powołać, jest w błędzie. Ta darowizna zostanie uwzględniona przy obliczaniu zachowku – niezależnie od tego, jak dawno została dokonana.
Konsekwencja (szczerze): darowizny w sposób pewny NIE POZBAWIĄ zachowku
Wynika z tego jasno i szczerze: darowizna nie jest pewnym środkiem obejścia zachowku dziecka lub małżonka. Wobec osób uprawnionych do zachowku praktycznie nigdy nie działa jak „obejście” ze względu na nieograniczone doliczanie. Wobec osób trzecich działa tylko wtedy, gdy da się wykazać, że spadkodawca przeżył okres dwóch lat – co z natury rzeczy jest nieprzewidywalne.
Kto chce uregulować przekazanie majątku za życia (darowiznę za życia), powinien zrobić to w sposób jawny i prawnie czysty, zamiast stawiać na rzekome luki. W przeciwnym razie grożą właśnie te spory, których chciano uniknąć.
Zachowek z darowizny a roszczenie pieniężne
Jeżeli darowizna zostanie zaliczona, może z tego wynikać zachowek z darowizny: osoba uprawniona do zachowku otrzymuje wówczas podwyższone roszczenie pieniężne, ponieważ darowizna zwiększa wartość obliczeniową. Podobnie jak zwykły zachowek, również to roszczenie jest wyłącznie roszczeniem pieniężnym – obdarowany nie musi zatem wydawać darowanej rzeczy, chodzi o proporcjonalne wyrównanie wartości w pieniądzu.
Jeżeli spadek nie wystarcza na podwyższone roszczenie, roszczenie może pod pewnymi warunkami zostać skierowane również przeciwko samemu obdarowanemu. Szczegóły – na przykład kolejność odpowiedzialności i potrącenia – silnie zależą od konkretnego przypadku i powinny zostać sprawdzone przez adwokata.
Bez zaliczenia dziecko B otrzymałoby tylko zachowek ze 100 000 € – czyli jedną czwartą spadku (zachowek = połowa ustawowego udziału spadkowego 1/2): 25 000 €.
Z zaliczeniem darowizny (§ 783) darowizna na rzecz dziecka A zostaje doliczona: wartość obliczeniowa = 100 000 € + 200 000 € = 300 000 €.
Zachowek dziecka B = jedna czwarta z tego = 75 000 €.
Dziecko B może zatem żądać 75 000 € zamiast tylko 25 000 €. Silnie uproszczone: bez długów, kwestii wyceny, waloryzacji inflacyjnej wartości darowizny lub potrąceń przy zaliczeniu. Rzeczywiste obliczenie w konkretnym przypadku z reguły się różni.
Jak Teamanwälte wspierają Państwa
Niezależnie od tego, czy chcą Państwo dochodzić swojego zachowku mimo darowizny, czy prawnie bezpiecznie uregulować przekazanie majątku za życia – jasno powiemy Państwu, co zasady zaliczenia oznaczają w Państwa przypadku, i zrozumiale objaśnimy roszczenia. Także wtedy, gdy wynik nie jest tym oczekiwanym.
Kontakt: Teamanwälte, Mag. Johannes Bügler · Baumgartenstraße 82, 1140 Wiedeń · Tel. +43 1 419 13 18 · office@teamanwaelte.at. Proszę umówić się na wstępną konsultację w sprawie darowizny i zachowku.
Więcej w tej dziedzinie: powrót do przeglądu prawo spadkowe, a także do stron pogłębiających obliczanie i dochodzenie zachowku oraz prawidłowe sporządzenie testamentu.
Uwaga: Ta strona służy ogólnej informacji i nie stanowi porady prawnej w konkretnym przypadku. Przykład obliczeniowy jest uproszczony (bez długów, kwestii wyceny i inflacji lub potrąceń przy zaliczeniu) i nieprzekładalny na konkretne przypadki. Nie udziela się żadnych gwarancji sukcesu. W celu wiążącej oceny Państwa sytuacji prosimy o umówienie osobistej konsultacji.