Zachowek to ustawowe minimalne roszczenie bliskich krewnych do spadku – wynosi połowę ustawowego udziału spadkowego (§ 759 ABGB) i jest to wyłącznie roszczenie pieniężne. Od nowelizacji ErbRÄG 2015 (dla przypadków śmierci od 1 stycznia 2017 r.) uprawnieni do zachowku są już tylko zstępni oraz małżonek, względnie zarejestrowany partner – rodzice i dziadkowie już nie. Roszczenie przedawnia się z upływem trzech lat.
Zachowek jest jednym z najczęściej niezrozumianych pojęć w austriackim prawie spadkowym. Zapewnia bliskim krewnym minimalny udział w spadku – nawet wtedy, gdy zostali w testamencie pominięci lub wydziedziczeni. Jednocześnie krąży wiele nieaktualnych informacji, ponieważ nowelizacja prawa spadkowego z 2015 r. (ErbRÄG 2015) zasadniczo zreformowała zachowek dla wszystkich przypadków śmierci od 1 stycznia 2017 r. Ta strona wyjaśnia, zgodnie z aktualnym stanem prawnym, kto jest uprawniony do zachowku, jaka jest wysokość zachowku i jak się go dochodzi.
Czym jest zachowek – i jaka jest jego wysokość?
Zachowek to gwarantowane ustawowo minimalne roszczenie bliskich krewnych do spadku. Co do zasady nie można go pozbawić testamentem – chyba że istnieje ustawowa podstawa wydziedziczenia. Także ten, kto w testamencie nic nie otrzymuje, zachowuje więc z reguły swój zachowek.
Wysokość jest jasno uregulowana: zachowek to połowa tego, co uprawniony otrzymałby na podstawie dziedziczenia ustawowego (§ 759 ABGB). Najpierw oblicza się więc ustawowy udział spadkowy i dzieli na połowę. Decydująca jest wartość spadku w chwili śmierci – pomniejszona o długi i z doliczeniem darowizn podlegających zaliczeniu.
Kto jest uprawniony do zachowku?
Do zachowku od reformy z 2015 r. uprawnieni są już tylko:
- zstępni – czyli dzieci, a w razie ich wcześniejszej śmierci ich dzieci (wnuki), oraz
- małżonek, względnie zarejestrowany partner (§ 757 ABGB).
Zachowek to roszczenie pieniężne – nie rzeczy
Kluczowy, często niedoceniany punkt: zachowek to wyłącznie roszczenie pieniężne (§§ 765, 766 ABGB). Uprawnieni do zachowku nie mają prawa do konkretnych rzeczy ze spadku – ani do konkretnego mieszkania, ani do biżuterii, ani do samochodu. Mogą żądać jedynie swojego udziału wartościowego w pieniądzu. Spadkobiercy zachowują wartości rzeczowe i wypłacają zachowek.
Ponieważ natychmiastowa wypłata może dotkliwie obciążyć spadkobierców – na przykład gdy spadek stanowi w istocie nieruchomość –, ustawa dopuszcza odroczenie zapłaty (Stundung). Pod pewnymi warunkami wypłatę zachowku można co do zasady odroczyć nawet o pięć lat, a w przypadkach szczególnej dolegliwości nawet o dziesięć lat (§ 766 ABGB). To w praktyce często sedno sprawy: nie czy, ale kiedy i jak nastąpi wypłata.
Przykład obliczeniowy: wdowa i dwoje dzieci
Krok 1 – dziedziczenie ustawowe: Obok dzieci małżonek dziedziczy jedną trzecią (§ 744 ABGB), dzieci dzielą między siebie pozostałe dwie trzecie.
Wdowa: 1/3 z 600 000 € = 200 000 €
Każde dziecko: 1/2 z 400 000 € = 200 000 €
Krok 2 – zachowek (= połowa ustawowego udziału spadkowego, § 759 ABGB):
Zachowek wdowy: 1/2 z 200 000 € = 100 000 €
Zachowek na dziecko: 1/2 z 200 000 € = 100 000 €
Gdyby mężczyzna ustanowił w testamencie jedynym spadkobiercą tylko jedno z dzieci, wdowa i pominięte dziecko mogłyby dochodzić swojego zachowku po 100 000 € w pieniądzu. To uproszczony przykład bez darowizn, długów, zapisów czy ustawowego zapisu naddziałowego małżonka (Vorausvermächtnis). Rzeczywiste obliczenie w konkretnym przypadku może się znacznie różnić.
Zmniejszenie zachowku i wydziedziczenie
Zachowek nie w każdym przypadku jest nienaruszalny. Na uwagę zasługują dwie sytuacje:
Zmniejszenie zachowku (§ 776 ABGB)
Jeżeli między spadkodawcą a uprawnionym do zachowku nigdy nie istniała bliska więź rodzinna – na przykład dlatego, że przez dziesięciolecia nie było kontaktu –, zachowek można zmniejszyć o połowę. Takie zmniejszenie musi być aktywnie zarządzone w testamencie i zakłada, że bliska więź rzeczywiście nigdy nie istniała.
Wydziedziczenie
Całkowite wydziedziczenie jest dopuszczalne tylko przy ściśle uregulowanych ustawowo podstawach wydziedziczenia (na przykład przy poważnych przestępstwach przeciwko spadkodawcy lub rażącym zaniedbaniu obowiązków rodzinnych). Bez takiej podstawy uprawnionemu zachowek pozostaje. „Wydziedziczenie” w potocznym znaczeniu – po prostu pominięcie kogoś w testamencie – nie prowadzi więc do utraty zachowku.
Dochodzenie i przedawnienie
Zachowku należy dochodzić od spadkobierców. Jeżeli nie zostanie wypłacony dobrowolnie lub nie w prawidłowej wysokości, można go dochodzić powództwem o zachowek. Warunkiem jest zwykle ustalenie wartości spadku i ewentualnych darowizn podlegających zaliczeniu – uprawnionym przysługują w tym celu wobec spadkobierców roszczenia o udzielenie informacji i o ustalenie wartości.
Ważny jest termin: roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem trzech lat od powzięcia wiadomości o powstaniu spadku i okolicznościach istotnych dla zachowku (§ 1487a ABGB). Tego terminu nie należy przeciągać – kto czeka zbyt długo, ryzykuje utratę roszczenia.
Jak wesprą Państwa Teamanwälte
Tu jesteśmy celowo szczerzy: samo postępowanie spadkowe prowadzi notariusz jako komisarz sądowy – do tego nie potrzebują Państwo własnego adwokata. Pomoc adwokacka jest istotna tam, gdzie chodzi o dochodzenie lub obronę roszczeń o zachowek albo gdy sprawa staje się między zainteresowanymi sporna:
- dochodzenie zachowku – gdy roszczenie nie zostaje wypłacone lub jest wypłacone zbyt nisko,
- obrona przed zachowkiem – gdy jako spadkobierca stają Państwo w obliczu nieproporcjonalnie wysokich roszczeń,
- wycena i zaliczenie darowizn na zachowek – gdy wartość spadku lub darowizny podlegające zaliczeniu są sporne,
- odroczenie zapłaty (Stundung) – gdy natychmiastowa wypłata nadmiernie obciążyłaby Państwa jako spadkobiercę.
Kontakt: Teamanwälte, Mag. Johannes Bügler · Baumgartenstraße 82, 1140 Wiedeń · Tel. +43 1 419 13 18 · office@teamanwaelte.at. Proszę umówić wstępną konsultację w Państwa sprawie zachowku.
Uwaga: Ta strona służy ogólnej informacji i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Przykład obliczeniowy jest uproszczony i nieprzekładalny na konkretne przypadki. Nie udziela się żadnych gwarancji powodzenia. W celu wiążącej oceny Państwa indywidualnej sytuacji prosimy umówić osobistą konsultację.