Po śmierci majątek nie przechodzi automatycznie na spadkobierców – jest załatwiany w sądowym postępowaniu spadkowym, które prowadzi notariusz jako komisarz sądowy wyznaczony przez sąd rejonowy. Kluczową decyzją jest oświadczenie o przyjęciu spadku: z dobrodziejstwem inwentarza (odpowiedzialność tylko do wartości spadku) albo bezwarunkowe (pełna odpowiedzialność, również własnym majątkiem). Właścicielem staje się dana osoba dopiero z chwilą stwierdzenia nabycia spadku (Einantwortung, § 797 ABGB).
Gdy w Austrii ktoś umiera, jego majątek nie przechodzi na spadkobierców automatycznie. Najpierw jest załatwiany w sądowym postępowaniu spadkowym. Dopiero na końcu tego postępowania spadkobiercy stają się prawnymi właścicielami spadku. Obowiązuje to niezależnie od tego, czy istnieje testament, czy następuje dziedziczenie ustawowe – każdy spadek przechodzi przez postępowanie.
Dla większości bliskich postępowanie jest nieznanym terenem i przypada na i tak trudny okres. Na tej stronie wyjaśniamy przebieg krok po kroku, ważną decyzję przy oświadczeniu o przyjęciu spadku oraz pytanie, które wielu najbardziej zajmuje: Czy odpowiadam za długi zmarłego?
Notariusz jako komisarz sądowy
Dla spadku właściwy jest sąd rejonowy według ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego. Postępowania nie prowadzi jednak sędzia, lecz notariusz jako komisarz sądowy. Działa on z upoważnienia sądu i załatwia przeważającą część postępowania.
Ważna kwestia, która często jest błędnie rozumiana: Notariusza nie mogą Państwo dowolnie wybrać. Wyznacza go sąd rejonowy według stałego klucza. Kto uczestniczy w postępowaniu, ma zatem do czynienia z przydzielonym komisarzem sądowym. Jest on zobowiązany do zachowania bezstronności i nie reprezentuje interesów poszczególnych spadkobierców.
Przebieg w czterech krokach
Postępowanie spadkowe podąża za stałym schematem podstawowym:
- 1. Ustalenie okoliczności śmierci (Todesfallaufnahme): Komisarz sądowy ustala stosunki osobiste i majątkowe zmarłego – krewnych, możliwych spadkobierców, testamenty, a także majątek i długi.
- 2. Rozpoznanie spadku: Na podstawie ustaleń wyjaśnia się, kto dziedziczy i w jakim zakresie. Tutaj spadkobiercy aktywnie współdziałają.
- 3. Oświadczenie o przyjęciu spadku: Kto chce dziedziczyć, składa oświadczenie o przyjęciu spadku – z dobrodziejstwem inwentarza albo bezwarunkowe. Decyzja ta określa, czy i w jakim stopniu odpowiadają Państwo za długi spadkodawcy (zob. następną część).
- 4. Stwierdzenie nabycia spadku – Einantwortung (§ 797 ABGB): Postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku sąd prawnie przenosi spadek na spadkobierców. Dopiero tym postępowanie zostaje zakończone, a spadkobiercy stają się właścicielami.
Oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza czy bezwarunkowe – ważna decyzja
Oświadczenie o przyjęciu spadku jest kluczową decyzją w postępowaniu, ponieważ rozstrzyga o odpowiedzialności za długi zmarłego. Spadkobiercy przejmują bowiem nie tylko majątek, ale zasadniczo także zobowiązania.
- Oświadczenie z dobrodziejstwem inwentarza: Odpowiedzialność jest ograniczona do wartości spadku. Jeśli spadek nie wystarcza, długów nie muszą Państwo pokrywać z własnego majątku. Warunkiem jest z reguły sporządzenie spisu inwentarza, który wymienia majątek i długi. Jest to ostrożniejsze rozwiązanie.
- Oświadczenie bezwarunkowe: Za długi spadkodawcy odpowiadają Państwo bez ograniczeń – także ponad wartość spadku, a więc własnym majątkiem.
Odrzucenie spadku
Nikt nie musi przyjmować spadku. Kto nie chce spadku – na przykład dlatego, że jest nadmiernie zadłużony, lub z powodów osobistych – może spadek odrzucić. Wówczas nie składa oświadczenia o przyjęciu spadku, lecz oświadcza komisarzowi sądowemu, że spadku nie przyjmuje.
Skutek: dana osoba nie staje się spadkobiercą, ale też nie przejmuje żadnych długów ani żadnych praw do spadku. Na miejsce tego, kto odrzucił, wstępują kolejni powołani spadkobiercy. Odrzucenie należy dobrze rozważyć – zasadniczo nie można go dowolnie cofnąć. Kto nie jest pewien, czy spadek jest nadmiernie zadłużony, powinien przed decyzją zlecić wyjaśnienie sytuacji majątkowej.
Koszty i czas trwania – uczciwie ocenione
Ryczałtowe twierdzenia byłyby nierzetelne, ponieważ każdy spadek jest inny. Kilka wiarygodnych wskazówek:
- Wynagrodzenie komisarza sądowego (notariusza): Kieruje się stałą taryfą i rośnie wraz z wartością spadku. Powstaje niezależnie od tego, czy dodatkowo zaangażują Państwo adwokata. (orientacyjnie)
- Koszty adwokata: powstają tylko wtedy, gdy sprawa staje się sporna – na przykład przy sporze spadkowym, dochodzeniu zachowku lub podważeniu testamentu. Samo postępowanie spadkowe załatwia notariusz.
- Czas trwania: Bezsporne postępowanie bywa często zakończone w ciągu kilku miesięcy. Opóźnienia powodują element zagraniczny, majątek trudny do wyceny, brakujące dokumenty lub spór między spadkobiercami. Postępowania sporne mogą trwać znacznie dłużej. (orientacyjnie)
W skrócie: Każdy spadek załatwia notariusz; adwokat jest ważny wtedy, gdy coś jest sporne lub trzeba wyegzekwować własne roszczenia. Gwarancji sukcesu w prawie spadkowym nie ma.
Jak wesprze Państwa Teamanwälte
Kancelaria Teamanwälte w Wiedniu towarzyszy Państwu wokół postępowania spadkowego spokojnie, zrozumiale i w oparciu o aktualny stan prawny. Wyjaśnimy Państwu, czy sensowne jest oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza czy bezwarunkowe, czy w grę wchodzi odrzucenie, oraz będziemy Państwa reprezentować, gdy dojdzie do sporu między spadkobiercami lub do dochodzenia roszczeń.
Kontakt: Teamanwälte, Mag. Johannes Bügler · Baumgartenstraße 82, 1140 Wiedeń · Tel. +43 1 419 13 18 · office@teamanwaelte.at. Proszę umówić wstępną konsultację dotyczącą Państwa spadku.
Uwaga: Ta strona służy ogólnej informacji i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Dane o kosztach i czasie trwania są orientacyjne i w konkretnym przypadku się różnią. Nie udziela się żadnych gwarancji sukcesu. W celu wiążącej oceny Państwa indywidualnej sytuacji proszę umówić osobistą konsultację.